سركه يا آنچه نائب مناب آن باشد چون تمر هندى و نارنج و آب اترج و ليمو و تفاح حامض و سفرجل حامض و جميع اينها يا با عسل است كه اصل است يا با شكر و دوشاب و مثلث و ميپختج ، پس ظاهر باد تو را كه اقسام سكنجبين به حسب مادهء آن و زمان و مكان و كسى كه استعمال مىكند آن را و غير آنها يك هزار و دو صد و شصت قسم است ، پس اقسام سكنجبين زياده از اقسام شراب است ، زيرا كه اقسام شراب را منحصر مىدانند در شش صد قسم . و بدان كه سكنجبين را مسائل منفرده است كه متصدى جمع آنها گرديده شيخ رئيس و محمد بن زكريا رازى و امام فخر رازى و غير ايشان و باعث آن كه از براى احكام آن وسائل منفرده تاليف شده ، جلالت قدر و بزرگيشان آن است و رسائل احكام آن مشتمل است به ذكر جميع احكام ذاتى و عرضى آن و ما در اين كتاب جمله از حكام ضرورى آن را ذكر مىكنيم آن چنان احكامى كه كفايت حاصل مىشود طالب را از معرفت اين احكام سكنجبين تأليف شده . پس بدان كه سكنجبين بنا بر آنچه جميع محققين ذكر كرده‌اند ممكن است استغنا به آن از جميع دواهاى حفظ صحت و ازالهء امراض هرگاه حاصل باشد آن را معرفت به تنهايى اقسام آن كه ذكر شده به سوى امزجه و نيست شكى كه نيست اجود آن مخصوص به قسمى از آن چنان كه بعضى ذكر كرده‌اند ، بلكه صحيح نزد من آن است كه هر قسمى اجود است به حسب نسبت خاص يا مزاجى و زمانى و مكانى خاص ، به جهت آن كه هرگاه دانست كه شكر حار و رطب است در درجهء دوم مثلا پس آن اجود از براى حفظ صحت معتدلين آن است كه سركه و شكر هر دو در آن برابر باشند به جهت آن كه اعتدال آن مشروط است مساوى اين هر دو جزء . و اگر گفته شود كه سركه بارد يابس است در ثالثه شرط است در تعديل كه كم كرده شود سركه از شكر مقدارى كه آنچه باقى مانده مقاومت تواند كرد با شكر كه اعتدال حاصل آيد و هم‌چنين است حكم عسل در امزجهء خارج از اعتدال به جانب رطوبت و از براى هر مزاجى اجود آن است كه تركيب شده باشد به نحوى كه بوده باشد در آن حرارت يا برودت يا رطوبت يا يبوست به مقدارى كه بوده باشد مقابل و مضاد آن سوى مزاج و